Τελική Έκθεση

Final ReportΕκδόθηκε: Δεκέμβριος 2011

Συγγραφείς: Σταμάτης Καλογήρου, Αλεξάνδρα Τραγάκη, Κλέων Τσίμπος, Ειρήνη Μουστάκη

Περίληψη:
Στόχος της μελέτης είναι να ενημερώσει το ευρύ κοινό και να εφοδιάσει τους ασκούντες κοινωνική, οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, με μεθοδολογικά εργαλεία και εμπειρικά ευρήματα που καταγράφουν τα επίπεδα κοινωνικό-οικονομικής ανάπτυξης και φτώχειας στην Ελλάδα. Αφορμή για το ερευνητικό ερώτημα αποτέλεσε η απουσία εμπειρικών μελετών που προσεγγίζουν τα ζητήματα ανισότητας και φτώχειας σε λεπτομερές γεωγραφικό επίπεδο ανάλυσης, όπως είναι οι Δήμοι Καλλικράτη. Για την εξέταση του φαινομένου αυτού εφαρμόστηκαν μέθοδοι χωρικής ανάλυσης σε δημογραφικά και οικονομικά δεδομένα. Οι μέθοδοι αυτοί περιλαμβάνουν χαρτογράφηση των δεδομένων και υπολογισμό στατιστικών που εξετάζουν τη χωρική ανισοκατανομή, όπως ο συντελεστής Gini.

Παράλληλα καταρτίστηκε μια σειρά από διαφορετικούς δείκτες, όπως ο συνθετικός Δείκτης Ανθρώπινης Φτώχειας και ο συνθετικός Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, των οποίων οι τιμές ταξινομήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν ώστε να αποτυπωθούν οι γεωγραφικές διαφοροποιήσεις και να είναι καλύτερη η επικοινωνία του φαινομένου. Ο συνθετικός Δείκτης Ανθρώπινης Φτώχειας σε επίπεδο δήμου περιλαμβάνει την πιθανότητα μη επιβίωσης από τη γέννηση μέχρι την αρχή της ηλικίας των 60 ετών, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 15 – 64 ετών που δε γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση και το ποσοστό των ανέργων. Ο συνθετικός Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης σε επίπεδο δήμου περιλαμβάνει το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, το δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα κατά μέσο όρο και τα έτη εκπαίδευσης του πληθυσμού κατά μέσο όρο.

Τα ευρήματα της έρευνας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα· ορισμένα από αυτά επιβεβαιώνουν παλαιότερες μελέτες, όπως για παράδειγμα το χάσμα στο επίπεδο ανάπτυξης μεταξύ αστικών –αγροτικών περιοχών, ενώ άλλα δίνουν μια νέα διάσταση στη μελέτη των ζητημάτων αυτών. Αξιοσημείωτη είναι η κατηγοριοποίηση νησιωτικών δήμων με ιδιαίτερα αναπτυγμένο το τουριστικό προϊόν και σχετικά υψηλό ΑΕΠ σε επίπεδο περιφέρειας, όπως η Ρόδος, η Σαντορίνη και η Ζάκυνθος, στο 20% του πληθυσμού της Ελλάδας με το υψηλότερο επίπεδο φτώχειας με βάση το συνθετικό Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Αυτό ενδεχομένως να οφείλεται τόσο στον ορισμό του δείκτη όσο και στο ότι ο παραγόμενος πλούτος κατά την καλοκαιρινή περίοδο δε διοχετεύεται απαραίτητα στους μόνιμους κατοίκους των νησιών.

Η Περιφέρεια της Ηπείρου εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό κατοίκων με εισόδημα κάτω από τα όρια της φτώχειας, ενώ η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό κατοίκων με εισόδημα κάτω από τα όρια της φτώχειας, το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και τη μικρότερη ανισοκατανομή εισοδήματος.

Με βάση το Δείκτη Ανθρώπινης Φτώχειας του ΟΗΕ ο πληθυσμός της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης εμφανίζει το υψηλότερο επίπεδο φτώχειας, ενώ ο πληθυσμός της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου το χαμηλότερο επίπεδο φτώχειας. Η εικόνα είναι παρόμοια και σε επίπεδο Δήμου όπου υψηλό επίπεδο φτώχειας εμφανίζουν αρκετοί δήμοι της Θράκης αλλά και νησιωτικοί δήμοι στο Αιγαίο. Ωστόσο, ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο φτώχειας εμφανίζουν οι δήμοι Κέας και Μεγίστης.

Χαμηλές επιδόσεις στο Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης εμφανίζουν αγροτικοί δήμοι στη Θράκη και δήμοι μικρών νησιών στα Δωδεκάνησα, όπως οι δήμοι Χάλκης, Λειψών, Αγαθονησίου, Μύλης, Αρριάνων, Μαρώνειας-Σαπών και Τοπειρού. Υψηλές επιδόσεις στο Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης εμφανίζουν οι δήμοι Φιλοθέης – Ψυχικού, Κηφισιάς, Διόνυσου, Αγίας Παρασκευής, Αλίμου, Αμαρουσίου, Γλυφάδας, Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Λυκόβρυσης – Πεύκης και Νέας Σμύρνης.

Το χαμηλότερο δηλωθέν εισόδημα κατά μέσο όρο εμφανίζεται τους Δήμους Αγαθονησίου και Λειψών στα Δωδεκάνησα ενώ το μέγιστο στο Δήμο Φιλοθέης – Ψυχικού. Παρατηρείται ένα μεγάλο εύρος εισοδήματος μεταξύ των δύο αυτών άκρων καθώς και πολλές ακραίες τιμές υψηλών εισοδημάτων σε προάστια της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης γεγονός που καταδεικνύει τις μεγάλες ανισότητες μεταξύ των Μητροπολιτικών Αστικών Κέντρων και της υπόλοιπης Ελλάδας.

Η μελέτη αυτή παρέχει εμπειρικές αποδείξεις για την ύπαρξη σημαντικής ανισότητας στο επίπεδο ανάπτυξης και φτώχειας του πληθυσμού σε επίπεδο δήμου. Δεδομένου ότι η νομοθεσία επιτρέπει στου αιρετούς της τοπικής αυτοδιοίκησης την άσκηση τοπικής αναπτυξιακής πολιτικής καθιστά σημαντική τη συνεισφορά της μελέτης στην κατανόηση της υφιστάμενης κατάστασης και αποτελεί κίνητρο για την λήψη σχετικών δράσεων.

Report DownloadΗ πλήρης έκθεση σε PDF

Αναφορά:
Καλογήρου, Σ., Τραγάκη, Α., Τσίμπος, Κ. Μουστάκη, Ε., 2011, Τελική Έκθεση της Μελέτης: «Χωρικές Ανισότητες Εισοδήματος, Ανάπτυξης και Φτώχειας στην Ελλάδα», Πρόγραμμα Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση: Επιστημονικές Μελέτες 2011, URL: http://galaxy.hua.gr/~si/publications/FinalReport_GR_Skalogirou_et_al.pdf